Cumhuriyet – 20 Temmuz 1996
Medya “havuzu” gazeteciyi yuttu
ANKARA (Cumhuriyet Bürosu) – Çağdaş Gazeteciler Derneği (ÇGD) bünyesinde, Mustafa Hoş ve Seval Bozkurt’un yaptığı basın sektörü araştırması, medyadaki “haber havuzu” uygulamasının gazetecilerin her alandaki haklarını ihlal ettiğini ortaya koydu. Araştırmaya göre, Hürriyet Gazetesi sahibi Aydın Doğan ve Sabah Gazetesi sahibi Dinç Bilgin’in çoğunluğuna sahip oldukları promosyon gazetelerinde uygulanan havuz sistemi, gazetecilerin haklarını 1952 ve 1961’de çıkarılan yasaların bile gerisine düşürdü.
ÇGD bünyesinde Hoş ve Bozkurt’un hazırladığı “Havuz Sistemi ve Hak İhlalleri” başlıklı araştırma, tek merkezde toplanan haberlerle çok sayıda gazete çıkarma uygulamasının, gazetecilerin mesleki haklarını ihlal ettiğini ortaya koydu.
Araştırmaya göre, havuz sistemi ve beraberinde getirdiği medyadaki tekelleşme, gazetenin saygınlığını sarsacak yayın yapması halinde gazetecinin mesleki tepki hakkını, istifa eden gazetecinin kıdem tazminatı, başka işte çalışabilme, ücretin peşin ödenmesi ile askerlik, yazdığı haber nedeniyle cezaevine girmesi halinde hükümlülük ve hamilelik süresince ücret haklarını ortadan kaldırıyor.
Yasada 3 ay olarak düzenlenen stajyerlik süresinin de gazete yönetimlerince ihlal edildiğinin vurgulandığı araştırmada, örgütsüzlüğün sömürüyü arttırdığı belirtildi.
Gazetecilerin işten atılma korkusuyla ihlal edilen haklarını arayamadıklarının kaydedildiği araştırmada, basın sektöründe çalışan ve çalıştıran arasında yapılan sözleşmelerde sömürünün meşrulaştırıldığı ortaya kondu.
Havuz sisteminin gazetecilerin parasal haklarının» yanı sıra basın ahlakını da ihlal ettiğine dikkat çekilen araştırmada, havuzdan yararlanan küçük ve sansasyona dayalı gazetelerin hukuka ve kişilik haklarına aykırı haberler yayımladıklarına işaret edildi.
Araştırmada; “Aydın Doğan ve Dinç Bilgin’in büyük bir çoğunluğuna sahip olduğu sansasyona dayalı promosyon gazetelerinin” piyasaya çıkarıldıklarında çok düşük olan fiyatlarının, daha sonra promosyonun yarattığı bağımlılığa dayanılarak arttırıldığı, ancak gazetecilerin fiyat artışından yararlandırılmadığına da dikkat çekildi. Finans kaynağı olarak aynı patrona bağlı olan gazetelerin aynı muhabir kadrosundan yararlanmalarına havuz sistemi adı veriliyor. Bu sisteme göre, büyük bir
gazeteye sahip olan ve bu basın organı bünyesinde haber seksiyonları oluşturan gazete yöneticileri, aynı muhabirlerden gelen haber ve fotoğrafları tek bir havuzda toplayarak, bazı değişik yönleriyle aynı basım merkezinde çıkan diğer yayın organlarında kullanıyorlar. Aynı gruptan pek çok basın organının ortak merkezde işlenen benzer haberleri vermesi sonucu “tek sesliliği” de beraberinde getiren bu uygulama, haber toplama masraflarının asgariye indirilmesi nedeniyle maliyeti ucuz tutulan küçük yayın organlarının hızla açılıp kapanması sonucunu doğuruyor.
